قاضى شهيد ، فصل مشبعى دربارهء سفر كمال الدّين خوارزمى به مشهد و ديدن او ائمّهء اطهار را در عالم واقعه ، بيان مىكند و در آخر مىافزايد : از ارادتمندان خاندان عصمت و طهارت و شيعى خالص بود و اشعارى در مديح آنان سروده بدين سبب مورد ايذاء و آزار ديگران قرار گرفته است . سپس قصيده‌اى از او نقل مىكند كه دو بيت مطلع و مقطع آن چنين است : امير جملهء مردان و صاحب ناموس * ولى شير خدا كارساز روز عبوس و در آخر مىگويد : ثناى آل على از حسين خوارزمى * به گوش جان شنو و ياد گير و دستش بوس « 1 » مقايسه و نتيجه : با اندكى دقّت و امعان نظر و مقايسه‌اى مختصر بين مطالب تذكره‌هاى يادشده مىتوان چنين دريافت كه در شرح حال كمال الدّين خوارزمى مندرج در سه مأخذ نخستين « 2 » بطور كلّى هماهنگى و ارتباطى بين اصول و اركان مطالب ديده مىشود و اگر اختلافى نيز در پاره‌اى موارد به نظر آيد جزئى و طبيعى است . چنان كه از نوشتهء حبيب السّير چنين برمىآيد كه او خود كتاب مقصد الاقصى را ديده و از مطالعهء آن بهره‌مند گرديده است . بدين سبب آن را « كتابى در غايت بلاغت و فصاحت » توصيف مىكند . ولى در شرح حالى كه مؤلّفان دو تذكرهء بعد « 3 » آورده‌اند در مقايسه با مطالب تذكره‌هاى قبل نسب‌نامه و زادگاه و سلسلهء طريقت و پير و مرشد و سرانجام اشعار و آثار با يكديگر مختلف و متفاوت است و اين اختلافها چنان كه ديديم بارز و بسيار شگفت‌انگيز به نظر مىرسد . اكنون اگر بنياد مطالبى را كه قاضى نور اللّه شوشترى بيان كرده است درست بدانيم و اساس آن را خالى از خلل بخوانيم ، بايد چنين نتيجه بگيريم ، كه در قرن نهم دو شخصيّت به نام كمال الدّين حسين در خوارزم به شهرت و آوازه رسيده‌اند و يكى از آنها ساليانى چند پس از ديگرى به روى كار آمد : نخست كمال الدّين حسين خوارزمى است ، شارح مثنوى و مؤلّف ينبوع الاسرار و ديگر آثار . ديگر كمال الدّين شيخ حسين

--> ( 1 ) . ر . ك ، مجالس المؤمنين ص 296 . ( 2 ) . مجالس النّفائس و حبيب السّير و هفت اقليم . ( 3 ) . مجالس العشّاق و مجالس المؤمنين .